Dłużej z dzieckiem - prawo pracy

Kobiety, które po urodzeniu dziecka chcą wrócić do pracy, mogą to zrobić stopniowo. Mają prawo skorzystać z wydłużonego urlopu macierzyńskiego, a w tym czasie stopniowo wdrażać się w obowiązki pracując na część etatu. Z dodatkowego urlopu może skorzystać mama albo tata.

Nowe rozwiązanie obowiązuje od początku 2010 r. Zapisy zmienionego Kodeksu pracy wydłużyły okres przebywania z dzieckiem w pierwszych miesiącach jego życia. Po zwykłym urlopie macierzyńskim, trwającym 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka (dłużej, gdy na świat przyszły bliźnięta lub wieloraczki), jego matka może skorzystać jeszcze z dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Obecnie może on trwać tydzień lub dwa (3 tygodnie, kiedy urodzi się więcej niż jedno dziecko).

W 2012 r. jego maksymalny wymiar zostanie wysłużony do 4 tygodni (6 przy porodzie mnogim), a w 2014 roku o kolejne dwa tygodnie. Warunek jest taki, że o urlop trzeba wnioskować do pracodawcy na 7 dni przed jego planowanym rozpoczęciem, można go wziąć tylko w jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności i bezpośrednio po urlopie macierzyńskim.

Dodatkowy urlop dla taty

Prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego ma matka dziecka. Ale w wyjątkowych sytuacjach może z niego skorzystać również jego ojciec. Dzieje się tak wówczas, gdy:

- pracownica zrezygnuje z urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu 14 tygodni, a z pozostałej części tego urlopu będzie korzystał ojciec wychowujący dziecko;

- pracownica wykorzysta cały urlop macierzyński i nie będzie zamierzała korzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego,

- matka dziecka umrze w czasie urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

Prawo do zasiłku

Urlop dodatkowy różni się od macierzyńskiego tym, że jest fakultatywny – można z niego skorzystać tylko na pisemny wniosek i samemu wybrać okres, na jaki przysługuje. Po drugie, można go łączyć z pracą – maksymalnie na pół etatu u swojego pracodawcy. W pozostałych aspektach oba działają identycznie. Dotyczy to przede wszystkim świadczeń, jakie można w tym czasie otrzymać. Dodatkowy urlop macierzyński jest urlopem płatnym.

W czasie, gdy matka lub ojciec dziecka z niego korzystają, przysługuje im zasiłek macierzyński na zasadach identycznych jak w przypadku podstawowego urlopu macierzyńskiego. Jeżeli rodzić łączy dodatkowy urlop macierzyński z pracą na część etatu, zasiłek, jaki otrzyma z ZUS-u będzie proporcjonalnie obniżony. Jeśli w trakcie tej pracy zachoruje, albo będzie musiał zaopiekować się chorym członkiem rodziny na podstawie zaświadczenia lekarskiego, będzie miał prawo do chorobowego, albo zasiłku opiekuńczego jak każdy pracownik. Dodatkowy urlop macierzyński zostaje wówczas odpowiednio wydłużony.

Urlop tylko dla taty

Niezależnie od tego, czy matka dziecka korzysta z dodatkowego urlopu macierzyńskiego czy nie, tata dziecka ma prawo do urlopu ojcowskiego. Trwa on tydzień (od 2012 roku – 2 tygodnie) i można go wziąć w dowolnym momencie do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia. Za ten czas przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego. Jeśli to ojciec był osobą, która korzystała z dodatkowego urlopu macierzyńskiego (np. w sytuacji, gdy zrezygnowała z tego matka) również nie traci własnych uprawnień i urlop ojcowski będzie mu się należał. Może też wziąć wolne od pracy, jeżeli matka dziecka w ogóle nie ma uprawnień do urlopu macierzyńskiego na przykład dlatego, że jest bezrobotna. Warunkiem wypłaty świadczeń jest podleganie własnemu ubezpieczeniu chorobowemu. To znaczy, że zasiłek za ten czas dostanie zarówno osoba, która ma umowę o pracę, jak ta która dobrowolnie opłaca składkę chorobową, czyli np. prowadząca własną działalność gospodarczą lub wykonująca umowę-zlecenie.

Dla przybranych rodziców

Podobne uprawnienia jak rodzice biologiczni mają również osoby, które adoptują dziecko lub przyjmują je na wychowanie w rodzinie zastępczej. Mogą one skorzystać z urlopu na zasadach dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Obowiązuje tu tylko limit wieku dziecka. Nie mogło ono ukończyć 7 roku życia lub 10 lat, w przypadku, gdy odroczono wobec niego obowiązek szkolny.

Anna Kontek

>>> Okres urlopu macierzyńskiego wynosi obecnie:

- 20 tygodni (140 dni) w przypadku urodzenia jednego dziecka w trakcie jednego porodu,

- 31 tygodni (217 dni) w przypadku urodzenia dwojga dzieci w trakcie jednego porodu,

- 33 tygodni (231 dni) w przypadku urodzenia trojga dzieci w trakcie jednego porodu,

- 35 tygodni (245 dni) w przypadku urodzenia czworga dzieci w trakcie jednego porodu,

- 37 tygodni (259 dni) w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci w trakcie jednego porodu.

Wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego wynosi:

W 2010 r. i w 2011 r.:

- do 2 tygodni, w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,

- do 3 tygodni, w przypadku porodu mnogiego.

W 2012 r. i w 2013 r.:

- do 4 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,

- do 6 tygodni – w przypadku porodu mnogiego.

W 2014 r. i w latach następnych:

- do 6 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,

- do 8 tygodni – w przypadku porodu mnogiego.